موتور TU5 یکی از محبوب‌ترین و در عین حال حساس‌ترین موتورهای چهار سیلندر بازار ایران است. به دلیل طراحی سرسیلندر این موتور و وجود دو میل‌سوپاپ (DOHC) با سیستم تایمینگ خاص، تنظیم تسمه تایم آن نیازمند دقت بالا و ابزارهای قفل‌کن مخصوص است. کوچک‌ترین اشتباه در تنظیم یا جابجایی دندانه‌ها می‌تواند باعث برخورد سوپاپ با پیستون شود.
در ادامه ابزارهای قفل‌کن مورد نیاز و نکات کلیدی برای تایم‌گیری اصولی این موتور را بررسی می‌کنیم.
۱. ابزار قفل‌کن مخصوص موتور TU5 (Timing Locking Tools)
برای اینکه میل‌سوپاپ‌ها و میل‌لنگ در هنگام تعویض تسمه در دقیق‌ترین حالت ممکن ثابت بمانند، به ابزارهای زیر نیاز دارید:
-
پین‌های قفل‌کن میل‌سوپاپ (Camshaft Locking Pins): دو عدد پین فلزی بوشی‌شکل که از طریق سوراخ‌های روی دنده‌های میل‌سوپاپ وارد سرسیلندر می‌شوند تا چرخ‌دنده‌ها را قفل کنند.
-
پین قفل‌کن فلایویل / میل‌لنگ (Flywheel Locking Pin): پینی که در بلوک سیلندر (معمولاً در پشت استارت یا زیر مانیفولد هوا) قرار می‌گیرد و با جا رفتن در سوراخ فلایویل، میل‌لنگ را در نقطه مرگ بالا (TDC) کاملاً ثابت می‌کند.
-
آچار تنش‌سنج یا آچار تنظیم بلبرینگ سفت‌کن: برای تنظیم دقیق میزان کشش تسمه (پوستر بلبرینگ).
۲. مراحل و نکات کلیدی در تنظیم تایم موتور TU5
1.قفل کردن میل‌لنگ و میل‌سوپاپ‌ها:ثابت کردن قطعات با ابزار مخصوص.
پیش از باز کردن تسمه کهنه، موتور را بچرخانید تا سوراخ‌های قفل‌کن روی چرخ‌دنده‌های میل‌سوپاپ در مقابل سوراخ‌های بلوک سرسیلندر قرار گیرند و پین‌ها را جا بزنید. همزمان پین قفل‌کن فلایویل را در جای خود قرار دهید تا میل‌لنگ هیچ حرکتی نداشته باشد.
Verification: پین‌های قفل‌کن میل‌سوپاپ و میل‌لنگ به راحتی و تا انتها در سوراخ‌های خود فرو روند و قطعات کاملاً قفل شوند.
2.رعایت جهت نصب و کشش اولیه:نصب تسمه تایم جدید.
تسمه جدید (معمولاً برندهای استاندارد مانند گیتس یا دایکو) را ابتدا از روی پولی میل‌لنگ در پایین رد کرده و به سمت بالا (میل‌سوپاپ‌ها و پمپ هیدرولیک/واترپمپ) هدایت کنید. دقت کنید که جهت فلش‌های روی تسمه (در صورت وجود) در جهت چرخش موتور باشد.
Verification: دندانه‌های تسمه کاملاً در شیارهای چرخ‌دنده‌ها قرار گرفته و هیچ‌گونه شلی بین پولی‌های بالا وجود نداشته باشد.
3.تنظیم شاخص سفت‌کن:تنظیم دقیق بلبرینگ سفت‌کن اتوماتیک.
بلبرینگ سفت‌کن موتور TU5 اتوماتیک است و دارای یک شاخص متحرک (عقربه یا زبانه) می‌باشد. با استفاده از آچار آلن یا ابزار مخصوص، سفت‌کن را در جهت عقربه‌های ساعت بچرخانید تا شاخص آن دقیقاً روی علامت مشخص‌شده (شکاف یا ناخنک تنظیم کارخانه) قرار بگیرد، سپس مهره را سفت کنید.
Verification: شاخص سفت‌کن در وضعیت استاندارد و منطبق با خط راهنما قرار داشته باشد.
4.چرخش آزمایشی موتور:تست نهایی و برداشتن پین‌ها.
پین‌های قفل‌کن (میل‌سوپاپ و میل‌لنگ) را از جای خود خارج کنید. با استفاده از آچار، میل‌لنگ را ۲ الی ۳ دور کامل در جهت عقربه‌های ساعت بچرخانید. دوباره پین‌های قفل‌کن را امتحان کنید تا بررسی کنید آیا سوراخ‌ها دقیقاً روبروی هم قرار می‌گیرند یا خیر.
Verification: پس از چرخش دستی، پین‌های قفل‌کن بدون هیچ‌گونه فشار یا انحرافی دوباره به راحتی داخل سوراخ‌ها جای گیرند.
هشدار فنی مهم در مورد تسمه TU5
هرگز برای چرخاندن موتور از مهره میل‌سوپاپ استفاده نکنید؛ همیشه موتور را صرفاً از طریق پیچ پولی سر میل‌لنگ بچرخانید. همچنین تعویض به‌موقع بلبرینگ سفت‌کن همراه با تسمه تایم در موتور TU5 الزامی است، زیرا قفل کردن بلبرینگ باعث پاره شدن تسمه و کج شدن سوپاپ‌ها می‌شود.
