آموزش تعویض تسمه دینام و ترموستات پیکان + تصاویر
آموزش جامع تعویض تسمه دینام و ترموستات پیکان (گام‌به‌گام + تصاویر ذهنی و نکات فنی)
اگر هنوز هم یکی از مدل‌های کلاسیک و دوست‌داشتنی «پیکان» (کاربراتوری یا انژکتوری) را زیر پا دارید، به‌خوبی می‌دانید که این خودروی مقاوم، رفیق روزهای سخت است. اما حتی وفادارترین ماشین‌ها هم گاهی نیاز به توجه و رسیدگی دارند. سیستم خنک‌کننده و انتقال قدرت موتور پیکان از بخش‌هایی هستند که اگر به موقع به آن‌ها رسیدگی نکنید، می‌توانند شما را در جاده غافلگیر کنند.
در این مقاله تخصصی از سری مقالات آموزش تعمیرات خودرو، قصد داریم به سراغ آموزش تعویض تسمه دینام و ترموستات پیکان برویم. این دو قطعه نقش حیاتی در سلامت موتور، شارژ باتری و جلوگیری از جوش آوردن خودرو دارند. با ما همراه باشید تا به زبانی ساده اما کاملاً فنی، مراحل کار را بررسی کنیم.
چرا تعویض به‌موقع تسمه دینام و ترموستات پیکان اهمیت دارد؟
پیش از اینکه سراغ آچارکشی و باز کردن قطعات برویم، بیایید ببینیم چرا باید این دو قطعه را جدی بگیریم:
تسمه دینام (Fan Belt): این تسمه نه تنها دینام را برای شارژ باتری می‌چرخاند، بلکه در بسیاری از مدل‌های پیکان، واترپمپ (پمپ آب) و پروانه را نیز به حرکت درمی‌آورد. پاره شدن تسمه دینام مساوی است با عدم شارژ باتری، کار نکردن واترپمپ و در نتیجه جوش آوردن فوری موتور.
ترموستات (Thermostat): ترموستات مثل دروازه‌بان دمای موتور عمل می‌کند. این قطعه مسیر آب بین موتور و رادیاتور را کنترل می‌کند تا موتور سریع‌تر به دمای کاری مناسب برسد و از سرما یا گرمازدگی موتور جلوگیری کند. گیر کردن ترموستات در حالت بسته = جوش آوردن شدید و سوزاندن واشر سرسیلندر!
بخش اول: آموزش تعویض تسمه دینام پیکان
تعویض تسمه دینام پیکان کار چندان سختی نیست و با چند ابزار ساده در کمتر از ۳۰ دقیقه انجام می‌شود.
ابزار مورد نیاز:
آچار تخت یا رینگی (معمولاً سایز ۱۲، ۱۳ یا ۱۴ بسته به نوع پیچ‌های رگلاژ دینام)
اندست یا اهرم کوچک (در صورت نیاز برای جابجایی دینام)
تسمه دینام نو و استاندارد
یک جفت دستکش کار و پارچه تمیز
مراحل تعویض تسمه دینام پیکان (گام‌به‌گام)
گام ۱: آماده‌سازی خودرو
ماشین را در یک سطح صاف پارک کنید، ترمز دستی را بکشید و کاپوت را بالا بزنید. حتماً سویچ را ببندید. برای ایمنی بیشتر (به‌ویژه هنگام کار در نزدیکی پروانه)، می‌توانید سر باطری منفی را جدا کنید، هرچند بسیاری از مکانیک‌ها این کار را برای تعویض تسمه انجام نمی‌دهند. اجازه دهید موتور کاملاً سرد شود تا دستتان نسوزد.
گام ۲: پیدا کردن دینام و پیچ‌های رگلاژ
دینام در سمت راست موتور (وقتی روبروی کاپوت ایستاده‌اید) قرار دارد. برای شل کردن تسمه، شما باید دو پیچ اصلی را پیدا کنید:
پیچ پایینی (محور چرخش): این پیچ دینام را به بلوک موتور وصل کرده است و دینام روی آن می‌چرخد.
پیچ بالایی (پیچ رگلاژ/تنظیم): این پیچ روی یک بازوی هلالی شکل (کشویی) قرار دارد و وظیفه ثابت نگه داشتن دینام در حالت کشش را بر عهده دارد.
گام ۳: شل کردن پیچ‌ها
با استفاده از آچار مناسب، ابتدا مهره یا پیچ روی بازوی هلالی بالایی را کمی شل کنید (نیازی به باز کردن کامل نیست، فقط در حدی که دینام بتواند حرکت کند). سپس پیچ پایینی را نیز کمی شل کنید تا آزادی عمل داشته باشید.
گام ۴: آزاد کردن تسمه کهنه
اکنون دینام را با دست یا به آرامی با کمک یک اهرم (مثل پیچ‌گوشتی بزرگ) به سمت بلوک موتور فشار دهید. با این کار، فاصله بین پولی‌ها کم شده و تسمه شل می‌شود. حالا به راحتی می‌توانید تسمه کهنه را از دور پولی‌ها (پولی میل‌لنگ، پولی دینام و پولی واترپمپ) خارج کنید.
نکته طلایی: وضعیت تسمه کهنه را بررسی کنید. ترک‌خوردگی، ریش‌ریش شدن یا آثار روغن‌زدگی روی آن نشان می‌دهد که چرا باید زودتر تعویض می‌شد. اگر روی تسمه روغن ریخته، حتماً منشا روغن‌ریزی (مثل کاسه‌نمد یا قالپاق سوپاپ) را برطرف کنید.
گام ۵: انداختن تسمه نو
تسمه جدید را دور پولی میل‌لنگ (پایین)، پولی واترپمپ و در نهایت پولی دینام بیندازید. مطمئن شوید که شیارهای تسمه دقیقاً درون شیارهای پولی‌ها نشسته باشند.
گام ۶: رگلاژ و تنظیم میزان سفتی تسمه (بسیار مهم!)
دینام را به سمت بیرون (به سمت گلگیر) بکشید تا تسمه کشیده شود.
چقدر باید تسمه را سفت کنیم؟ قانون استاندارد این است که وقتی با انگشت شست وسط تسمه (بین دینام و واترپمپ) را فشار می‌دهید، تسمه باید حدود ۱ تا ۱.۵ سانتی‌متر بازی (خمش) داشته باشد.
اگر خیلی سفت باشد: به بلبرینگ دینام و واترپمپ فشار می‌آید و زوزه می‌کشد.
اگر خیلی شل باشد: تسمه جیغ می‌کشد، دینام خوب شارژ نمی‌کند و پروانه به اندازه کافی گردش نمی‌کند.
گام ۷: سفت کردن نهایی پیچ‌ها
در حالی که با یک دست دینام را در حالت کشش نگه داشته‌اید، پیچ بالایی (روی بازوی هلالی) را محکم کنید. سپس پیچ پایینی را نیز سفت کنید. کار تمام است! ماشین را روشن کنید و به صدای موتور گوش دهید؛ نباید هیچ صدای جیغ یا لرزش غیرعادی وجود داشته باشد.
بخش دوم: آموزش تعویض ترموستات پیکان
ترموستات پیکان در محفظه‌ای فلزی (محفظه ترموستات یا هوسینگ) در قسمت جلویی موتور، دقیقاً جایی که شیلنگ بالایی رادیاتور به موتور وصل می‌شود، قرار دارد.
ابزار مورد نیاز:
آچار بکس یا تخت (سایز ۱0 یا ۱۲ برای پیچ‌های درپوش ترموستات)
پیچ‌گوشتی دو سو
چسب واژن ساز (سیلیکونی نسوز) یا واشر کاغذی جدید
ترموستات نو (با دمای مناسب، معمولاً ۷۱ یا ۷۴ درجه سانتی‌گراد برای پیکان پیشنهاد می‌شود)
مایع خنک‌کننده (ضد یخ / آب رادیاتور)
ظرف برای تخلیه آب رادیاتور
مراحل تعویض ترموستات پیکان (گام‌به‌گام)
گام ۱: سرد شدن موتور و تخلیه آب رادیاتور
هشدار جدی: هرگز در حالی که موتور داغ است درب رادیاتور یا محفظه ترموستات را باز نکنید؛ فشار آب جوش باعث سوختگی شدید می‌شود. اجازه دهید موتور کاملاً سرد شود. شیر تخلیه رادیاتور را باز کنید یا شیلنگ پایینی رادیاتور را بکشید تا مقداری از آب رادیاتور تخلیه شود (فقط در حدی که سطح آب از محفظه ترموستات پایین‌تر بیاید).
گام ۲: باز کردن شیلنگ بالای رادیاتور
با استفاده از پیچ‌گوشتی، بست شیلنگ بالایی که به درپوش ترموستات وصل است را شیلنگ را آزاد کنید و شیلنگ را با کمی چرخش بیرون بکشید.
گام ۳: باز کردن درپوش ترموستات (هوسینگ)
درپوش فلزی ترموستات با دو یا سه پیچ به سرسیلندر بسته شده است. با آچار مناسب این پیچ‌ها را باز کنید. درپوش را بردارید. ممکن است به دلیل استفاده از چسب، درپوش کمی چسبیده باشد؛ با ضربات بسیار آرام توسط یک چکش پلاستیکی یا دسته پیچ‌گوشتی می‌توانید آن را آزاد کنید.
گام ۴: خارج کردن ترموستات کهنه
ترموستات قدیمی و واشر کهنه دور آن را خارج کنید. محل نشست ترموستات روی سرسیلندر را با یک کاردک یا پارچه تمیز کاملاً از آثار چسب قدیمی، رسوب و زنگ‌زدگی پاک کنید. تمیز بودن این سطح برای جلوگیری از آب‌ریزی بسیار حیاتی است.
گام ۵: جاگذاری ترموستات جدید
نکته بسیار مهم در مورد جهت ترموستات: ترموستات یک سمت فنردار دارد و یک سمت کله‌قندی. سمت فنردار ترموستات همیشه باید به سمت داخل موتور (سرسیلندر) باشد تا جریان آب گرم موتور بتواند موم داخل آن را گرم کرده و دریچه را باز کند. اگر ترموستات را برعکس ببندید، موتور در عرض چند دقیقه جوش می‌آورد!
واشر آب‌بندی (معمولاً لاستیکی یا کاغذی) را دور لبه ترموستات یا روی محل نشست قرار دهید. توصیه می‌شود کمی چسب واژن‌ساز نسوز (به مقدار کم) دور لبه بزنید تا از عدم نشتی مطمئن شوید.
گام ۶: بستن درپوش و شیلنگ
درپوش فلزی را سر جای خود بگذارید و پیچ‌ها را به صورت ضربدری و به اندازه متعادل سفت کنید (از سفت کردن بیش از حد که باعث شکستن درپوش آلومینیومی می‌شود خودداری کنید). شیلنگ بالایی رادیاتور را سر جای خود گذاشته و بست آن را محکم کنید.
گام ۷: هواگیری سیستم و پر کردن آب رادیاتور
حالا باید رادیاتور را با ترکیب آب و ضد یخ پر کنید.
هواگیری پیکان: درب رادیاتور را باز بگذارید، ماشین را روشن کنید و اجازه دهید موتور گرم شود تا ترموستات باز شود (آب به گردش دربیاید). در این حین، با کم و زیاد شدن آب در رادیاتور، حباب‌های هوا خارج می‌شوند. آب کم شده را جبران کنید، بخاری ماشین را هم روی حالت گرم قرار دهید تا رادیاتور بخاری هم هواگیری شود. وقتی سطح آب ثابت ماند، درب رادیاتور را ببندید.
نکات عیب‌یابی و پرسش‌های متداول (FAQ)
۱. از کجا بفهمیم ترموستات پیکان خراب است؟
گیر کردن در حالت بسته: آمپر آب خیلی سریع بالا می‌رود و وارد منطقه قرمز می‌شود، در حالی که رادیاتور سرد است!
گیر کردن در حالت باز: آمپر آب در فصل سرما اصلاً بالا نمی‌آید و روی خط پایین می‌چسبد، در نتیجه بخاری ماشین گرمای مطلوبی نخواهد داشت و مصرف سوخت بالا می‌رود.
۲. چه دمایی برای ترموستات پیکان مناسب‌تر است؟
برای پیکان، ترموستات‌های ۷۱ درجه یا ۷۴ درجه سانتی‌گراد بهترین گزینه هستند. ترموستات‌های با دمای بالاتر (مثل ۸۲ درجه که برای پژو استفاده می‌شود) معمولاً باعث گرمای بیش از حد موتور پیکان در ترافیک یا تابستان می‌شوند.
۳. علت جیغ کشیدن تسمه دینام بلافاصله بعد از تعویض چیست؟
دو حالت دارد: یا تسمه هنوز به اندازه کافی سفت نشده است، یا اینکه کیفیت تسمه نامرغوب است (تسمه‌های بی‌کیفیت زود شل می‌شوند یا جنس لاستیک آن‌ها خشک است). رگلاژ را بررسی کنید.
نتیجه‌گیری
تعویض تسمه دینام و ترموستات پیکان از آن دست کارهایی است که با داشتن ابزار ساده و کمی حوصله، خودتان در خانه (یا پارکینگ منزل) از عهده آن برمی‌آیید. این کار نه تنها هزینه‌های تعمیرگاهی شما را کاهش می‌دهد، بلکه به شما کمک می‌کند تا شناخت بهتری از قلب تپنده ماشین کلاسیک خود پیدا کنید. همیشه به یاد داشته باشید که پیشگیری بهتر از درمان است؛ بررسی دوره‌ای تسمه‌ها و سلامت سیستم خنک‌کننده، رانندگی بی‌دغدغه‌ای را برای شما به ارمغان خواهد آورد.
اگر سوالی در خصوص مراحل کار دارید، در بخش نظرات بپرسید تا کارشناسان ما پاسخگوی شما باشند. رانندگی ایمنی داشته باشید!